ویتامین D برای جذب کلسیم و صحت استخوان ضروری است. در افغانستان کمبود آن استثنا نیست — بلکه یک حالت عام است. دواسازان اغلب نخستین متخصصانی هستند که بیماران درباره خستگی، درد استخوان یا مکمل‌ها از آن‌ها می‌پرسند، بنابراین دانستن شواهد اهمیت دارد.
کمبود چقدر شایع است؟
- سروی ملی تغذیه افغانستان 2013 (وزارت صحت عامه و یونیسف، در هر 34 ولایت) نشان داد که 95.5٪ زنان 15 تا 49 ساله کمبود ویتامین D (کمتر از 20 نانوگرام/ملی‌لیتر) داشتند و 64.7٪ کمبود شدید (کمتر از 8 نانوگرام/ملی‌لیتر).
- در همین سروی، 81.0٪ کودکان 6 تا 59 ماهه کمبود داشتند.
- یک مطالعه در سال 2024 روی 510 شاگرد مکتب 6 تا 15 ساله در کندهار نشان داد که 85.5٪ کمتر از 20 نانوگرام/ملی‌لیتر و 52.4٪ کمتر از 10 نانوگرام/ملی‌لیتر داشتند.
چرا کمبود ایجاد می‌شود
بدن ویتامین D را هنگام قرار گرفتن جلد در برابر نور آفتاب می‌سازد. خطر با کم بودن تماس با آفتاب (ماندن در خانه، لباسی که بیشتر جلد را می‌پوشاند)، جلد تیره‌تر، شیردهی انحصاری بدون مکمل (شیر مادر ویتامین D کمی دارد)، سن بالا، چاقی و حالاتی که جذب چربی را کاهش می‌دهد افزایش می‌یابد. غذاهای کمی به‌طور طبیعی ویتامین D زیاد دارند.
کمبود چگونه تعریف می‌شود
| 25(OH)D سیروم | تفسیر (انستیتوت ملی صحت امریکا) |
|---|---|
| کمتر از 12 نانوگرام/ملی‌لیتر (30 نانومول/لیتر) | کمبود؛ خطر راشیتیزم و نرمی استخوان |
| 12 تا 20 نانوگرام/ملی‌لیتر (30 تا 50 نانومول/لیتر) | ناکافی برای صحت استخوان |
| 20 نانوگرام/ملی‌لیتر (50 نانومول/لیتر) و بالاتر | کافی برای بیشتر افراد |
| بالاتر از 50 نانوگرام/ملی‌لیتر (125 نانومول/لیتر) | احتمال عوارض جانبی |
نیاز روزانه و حد بالا
| سن | مقدار توصیه‌شده روزانه | حد بالای روزانه |
|---|---|---|
| 0 تا 12 ماه | 400 واحد بین‌المللی (10 میکروگرام) | 1,000 تا 1,500 واحد |
| 1 تا 70 سال | 600 واحد (15 میکروگرام) | 2,500 تا 4,000 واحد (بسته به سن) |
| بالاتر از 70 سال | 800 واحد (20 میکروگرام) | 4,000 واحد |
| حاملگی و شیردهی | 600 واحد (15 میکروگرام) | 4,000 واحد |
دوز روزانه یا یک دوز بزرگ؟
محصولات با دوز بلند مانند De-Sol 600,000 IU Injection (کولی‌کلسیفرول 600,000 واحد بین‌المللی/ملی‌لیتر، خوراکی یا عضلانی) برای درمان کمبود ثابت‌شده استفاده می‌شوند. دوز و برنامه مصرف باید توسط داکتر برای هر بیمار تعیین شود. شواهدی که باید در نظر داشت:
- اجماع جهانی درباره راشیتیزم تغذیه‌ای (2016) دوزهای درمانی واحد خوراکی را بر اساس سن ارائه می‌کند: 50,000 واحد (3 تا 12 ماه)، 150,000 واحد (1 تا 12 سال) و 300,000 واحد (بالاتر از 12 سال)، همراه با دوز نگهداری و کلسیم. این اجماع درمان خوراکی را توصیه می‌کند زیرا سطح ویتامین را سریع‌تر از تزریق عضلانی بازمی‌گرداند.
- انجمن اندوکراین (2024) برای بزرگسالان 50 سال و بالاتر، ویتامین D روزانه با دوز پایین‌تر را به جای دوزهای بلند متناوب پیشنهاد می‌کند.
- یک آزمایش تصادفی در زنان مسن نشان داد که یک دوز سالانه 500,000 واحدی افتادن و شکستگی‌ها را افزایش داد (Sanders و همکاران، JAMA 2010).
- ویتامین D بیش از حد کلسیم خون را بالا می‌برد و باعث دلبدی، استفراغ، ضعف و در موارد شدید آسیب گرده و اختلالات ریتم قلب می‌شود.
دواسازان می‌توانند با تأیید دوز و فاصله تجویزشده، بررسی سایر محصولات ویتامین D که بیمار مصرف می‌کند، و توصیه به بیماران که دوزهای بلند را خودسرانه تکرار نکنند، کمک کنند.
فراتر از صحت استخوان
ویتامین D در محصولات ترکیبی مانند Neuro-Light Tablet نیز وجود دارد که ویتامین D3 را با میتیل‌کوبالامین، الفا لیپوئیک اسید، فولیک اسید و پیریدوکسین برای حمایت از اعصاب در افراد مبتلا به دیابت ترکیب می‌کند. مکمل‌ها را ببینید.
منابع
- National Nutrition Survey Afghanistan 2013 — MoPH / UNICEF (ReliefWeb)
- Vitamin D status among school children in Kandahar. Scientific Reports 2024
- Vitamin D — Fact Sheet for Health Professionals, NIH Office of Dietary Supplements
- Munns CF et al. Global Consensus Recommendations on Prevention and Management of Nutritional Rickets, 2016
- Endocrine Society — 2024 vitamin D guideline announcement
- Sanders KM et al. Annual high-dose oral vitamin D and falls and fractures in older women. JAMA 2010;303(18):1815–1822
این مقاله برای کارمندان صحی و مشتریان تجارتی است و جایگزین برگه راهنمای دوا یا نظر داکتر نمی‌شود. همیشه از معلومات تجویز همراه دوا پیروی کنید.
این مقاله از انگلیسی ترجمه شده است. نسخه اصلی: Vitamin D deficiency in Afghanistan: a pharmacist’s guide